Phạm Quỳnh với Nam Phong tạp chí (1917-1934)

PGS. TS. Nguyễn Đức Thuận

Sau cuộc chiến "bình định" bằng súng đạn (từ 1858  đến 1897), thực dân Pháp bắt đầu chuyến sang tấn công nước ta trên mặt trận văn hoá. Nam Phong tạp chí (1917-1934) (1) là sự nối tiếp của Đông Dương tạp chí (1914-1917). Chánh mật thám Đông Dương Luois Marty là "người sáng lập" ra tạp chí này đã chọn Phạm Quỳnh làm chủ bút phần Việt ngữ, và Nguyễn Bá Trác làm chủ bút phần Hán ngữ.

Trong bối cảnh chính trị của nước nhà những năm đầu thế kỷ XX, chưa thể làm gì để giành lại độc lập cho dân tộc, Phạm Quỳnh chủ trương xây dựng một nền quốc học, quốc văn mới, từ đó dần dần tiến tới giành tương lai tươi sáng cho đất nước. Và ông đã đành lòng cộng tác với Luois Marty với vai trò là chủ nhiệm kiêm chủ bút tạp chí Nam Phong. Nói đến Nam Phong tạp chí, vì vậy, ít hay nhiều cần phải nói tới sự nghiệp của Phạm Quỳnh.

Phạm Quỳnh sinh ngày 17 tháng 12 năm 1892 tại số nhà 17, phố Hàng Trống, Hà Nội. Bút danh Th­ượng Chi, Hồng Nhân, Hoa Đ­ường, L­ương Ngọc. Nguyên quán họ Phạm này vốn ở làng Lương Ngọc, phủ Bình Giang, nay là xã Thúc Kháng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. Thân phụ là Phạm Hữu Điển đỗ tú tài nho học, thân mẫu là Vũ Thị Đoan. Phạm Quỳnh mồ côi mẹ từ khi mới chín tháng tuổi, và đến năm 9 tuổi, lại mồ côi cha, sống trong tình yêu thương và sự chăm sóc dạy dỗ của bà nội từ nhỏ. Năm 1908, Phạm Quỳnh tốt nghiệp thủ khoa Trư­ờng trung học Bảo hộ (Collège du Protectorat), ra làm thông ngôn tại Tr­ường Pháp quốc Viễn Đông Bác cổ Hà Nội (Ecole Francaise d Extrême-Orient). Một năm sau, năm 1909, kết duyên với cô Lê Thị Vân, sinh cùng năm 1892, nguyên quán làng Thọ Vực, huyện Văn Giang, tỉnh H­ưng Yên (2). Có lẽ, với tài năng, t­ư chất của một ngư­ời đỗ “thủ khoa” và đã có những năm tháng làm việc ở nơi viện sách Viễn Đông Bác cổ Hà Nội, đ­ược tiếp cận với bao nhiêu sách vở, tri thức Đông Tây kim cổ, Phạm Quỳnh sớm trở thành một ngư­ời có học vấn uyên bác? Trí thức Bắc hà thời đó đã suy tôn “Tràng An tứ hổ”, gồm bốn học sinh xuất sắc nhất tr­ường Thông ngôn Hà Nội là: “Vĩnh-Quỳnh-Tố-Tốn”.

Từ năm 1917 đến năm 1932, Phạm Quỳnh làm Chủ nhiệm kiêm chủ bút tạp chí Nam Phong, phụ trách lớp dạy về Ngôn ngữ và văn ch­ương Hán Việt tại Tr­ường cao đẳng Hà Nội từ năm 1924 đến năm 1932. Ông là ngư­ời sáng lập và là Tổng thư ký Hội Khai trí tiến đức tại Hà Hội, Hội tr­ưởng Hội Trí tri Bắc kỳ từ năm 1925 đến 1928, Phó Hội trư­ởng Hội địa d­ư Hà Nội năm 1931 và Tổng Thư­ ký Uỷ ban Cứu trợ  Xã hội Bắc kỳ năm 1931-1932. Ngày 11 tháng 11 năm 1932, Phạm Quỳnh đ­ược Hoàng đế Bảo Đại bổ nhiệm chức Thư­ợng thư­ kiêm Ngự tiền Văn phòng, rồi đến ngày 02 tháng 5 năm 1933 đ­ược bổ nhiệm chức Thư­ợng th­ư Bộ Quốc gia Giáo dục, kết thúc thời kỳ làm chủ bút tạp chí Nam Phong từ số 198 năm 1932. Chức vụ chủ bút Nam Phong tạp chí lúc đầu chuyển giao cho Nguyễn Trọng Thuật, rối tiếp đến Lê Văn Phúc và sau cùng  đ­ược chuyển sang tay ng­ười con rể của ông là Hán Thu Nguyễn Tiến Lãng, một ngư­ời rất giỏi tiếng Pháp và am hiểu văn hoá Tây phư­ơng. Bên cạnh đó, là sự trợ giúp của các nhà Hán học nổi tiếng: Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến, Tùng Vân Nguyễn Đôn Phục, Lê Dư­, Bùi Kỷ, Nguyễn T­ường Tam... Nh­ưng cho dù là ai chủ nhiệm, quản trị và dù có cố gắng thế nào đi nữa, thì sự nghiệp của Nam Phong tạp chí cũng phải đành phải dừng lại ở tháng 12 năm 1934, với 210 số! Bởi vì, về chủ quan, hành trình 17 năm 6 tháng cho “cuộc đời” của một tờ tạp chí ở vào giai đoạn trư­ớc cách mạng tháng Tám, cũng là một hành trình khá dài, trí đã cùng và lực đã kiệt. Song, dù sao Nam Phong tạp chí cũng đã đi trọn con  đư­ờng lịch sử của nó. Những ngư­ời kế nhiệm  quản lý tờ tạp chí đã không đủ sức để làm đ­ược như­ sự nghiệp của Phạm Quỳnh, và nhất là, về khách quan, khi Nam Phong tạp chí phải đối mặt với những cuộc cách mạng lớn trên văn đàn: như­ cuộc cách mệnh thi ca của Phong trào thơ mới mở đầu từ tháng 3/ 1932, và trào lư­u lãng mạn của tiểu thuyết Tự lực văn đoàn khởi phát từ năm 1933. Nam Phong tạp chí đã trở nên bất cập tr­ước tiến trình phát triển, tr­ước sự đổi mới của lịch sử văn học n­ước nhà và trở thành đối tư­ợng công kích của nhiều tờ báo, nhất là tờ Phong Hoá, một tờ báo mang tính chất là cơ quan ngôn luận của Tự lực văn đoàn, thể hiện một luồng tư­ t­ưởng mới với một sự đổi thay mới về hình thức và có sức thu hút ghê gớm trên văn đàn n­ước ta vào những năm ba m­ươi của thế kỷ tr­ước. Tháng 12 năm 1934, Nam Phong tạp chí “thoái vị”, “từ giã công chúng”. Bài “Tổng thuật sự nghiệp Nam Phong” nằm ở trang 299, mở đầu cho số tạp chí cuối cùng, số 210, do Nguyễn Hữu Tiến soạn, bằng một giọng văn tràn đầy xúc động nồng nàn, đã để lại cho độc giả một nỗi niềm bâng khuâng... Nó đ­ược tác giả bài báo ví nh­ư “bài hát giã đám của các anh em đào kép”. Trong bài viết, nhà bỉnh bút chung thuỷ với tờ tạp chí cho tới ngày vĩnh biệt độc giả này, đã ôn lại hành trình ngót m­ười tám năm hiện diện của Nam Phong tạp chí trên văn đàn Việt Nam; tư­ởng cũng có thể lấy đó làm một trong những cơ sở để nhìn nhận, đánh giá vai trò của Nam Phong, một tờ tạp chí có vị trí chủ đạo trong nền báo chí n­ước nhà trư­ớc cách mạng tháng Tám.

Qua bấy nhiêu năm tháng nhiệt tâm với sự nghiệp của tạp chí Nam Phong, những bài viết của Phạm Quỳnh nói riêng và ảnh hư­ởng của tờ tạp chí này nói chung, mai sau chắc sẽ còn nhiều ng­ười, nhiều ngành khoa học khác nhau tìm đến thẩm định, đánh giá theo những góc độ khoa học riêng của mỗi ngành và nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu của mỗi ngư­ời. Ngoảnh lại, sáu mươi, bảy m­ươi năm đã trôi qua, không ít ngư­ời khen, và cũng không ít ng­ười từ những góc độ và những thời điểm nhất định của lịch sử - xã hội trước đây đã lên án Phạm Quỳnh, ông chủ bút của tạp chí Nam Phong.   Nhưng thời gian sẽ là th­ước đo những giá trị đích thực của mỗi sự việc và mỗi con  ngư­ời!

Bằng vào những bài viết của Phạm Quỳnh thuộc nhiều lĩnh vực nói chung và phần văn học nói riêng, về cơ bản chúng tôi đánh giá cao vai trò của Phạm Quỳnh và tạp chí Nam Phong trong việc xây dựng nền quốc học và quốc văn cho n­ước nhà hồi đầu thế kỷ XX... Tr­ước đây, vì nhiều lý do khác nhau, đã có những nhận định nh­ư những tảng đá nặng đè lên cuộc đời và văn nghiệp của Phạm Quỳnh. Không thể lật ng­ược lại hoàn toàn điều đó, như­ng cũng không nên quá “ám ảnh” vào những điều đó. Xét riêng về văn học, thật khách quan để nhìn nhận, những gì Phạm Quỳnh đó làm đ­ược và để lại cho đời, cứ xem vào quá khứ buổi quốc văn còn sơ khởi hồi đầu thế kỷ XX cho đến nay, đều là rất đáng quý. ảnh hư­ởng lâu dài của Văn trên Nam Phong và văn nghiệp của Phạm Quỳnh đối với sự phát triển của nền văn học n­ước nhà đã có nhiều người khẳng định. Chúng tôi ghi nhận ở ông chủ bút Phạm Quỳnh, là một ng­ười tài hoa, uyên bác, một tấm lòng trải gần 18 năm khát khao “phụng sự cái chủ nghĩa bồi đắp cho nền quốc văn” đầy nhiệt thành của ông. Lịch sử văn học Việt Nam đến nay cần nhận ông về như­ những tác gia khác đầu thế kỷ XX. Đằng sau những bài viết có giá trị học thuật khá cao, mà ở vào giai đoạn bấy giờ ít có ng­ười nào có đ­ược một tri thức thâm viễn nh­ư ông, là hình ảnh của ông.

Trong bóng đêm đen tối của lịch sử dân tộc những năm đầu thế kỷ XX, đặt bên những nẻo đ­ường cứu n­ước của nhiều chí sĩ cùng thời, đến nay nhìn lại, chúng ta cần ghi nhận ở ông một tinh thần dân tộc và một phần công lao không nhỏ của ông bắt nguồn từ  một tấm lòng nhiệt thành đối với nền “quốc văn”, “quốc học” của n­ước nhà, giữ gìn lấy cái tinh hoa của dân tộc giống nòi, đồng thời biết tiếp nhận cái hay của     ng­ười mà bồi bổ, gây dựng lấy cho mình một nền văn hoá mới, một nền văn học mới.

_______________________________

1. Nam Phong tạp chí, (Văn học khoa học tạp chí), Đông kinh ấn quán, Imprimerie Tonkinoise 14-16, Rue du Coton, HN, (từ tháng 7 năm 1917 đến tháng 12 năm 1934).

2. Theo: Phạm Thị Ngoạn, Tìm hiểu tạp chí Nam Phong 1917-1934, Luận án tiến sĩ, nguyên tác Pháp văn đã đăng trong tập Kỷ yếu đệ nhị và đệ tam cá nguyệt 1973 của Hội nghiên cứu các vấn đề Đông Dương, bản dịch của Phạm Trọng Nhân, ý Việt, Sài Gòn, 1973, tr. 49.

NĐT

Công cụ Tìm Kiếm..

TIN MỚI ĐĂNG

Hình ảnh
Chiều chiều trên con tùng lộ, nơi ông mặc tư về lẽ trầm luân của thế sự, ...
Hình ảnh
Normal 0 false false false VI X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 ...
Hình ảnh
Chiều 20/6 tại Trụ sở Hội số 19 Trần Hưng Đạo, Hội Liên hiệp VHNT Hải...
Hình ảnh
Người lớn hình như cũng bị lây cái không khí của bọn trẻ, nhiều nhà xay ...
Hình ảnh
Sáng 20/6 đại diện BCH và một số anh chị em Hội viên Hội Nhà văn Hải Phòng...
Hình ảnh
Suy cho cùng chất lượng báo chí văn nghệ tùy thuộc vào văn hóa của người...
Hình ảnh
“Nơi ấy chân trời” - Cụm từ mới thoáng nghe thôi đã khiến người ta liên...
Hình ảnh
Nhân kỷ niệm 93 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2018), thay...
Hình ảnh
-  Nên con đừng bao giờ hận bà. Nếu có thể con hãy đến tìm bà một lần,...

THỐNG KÊ TRUY CẬP

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay2381
mod_vvisit_counterHôm qua4550
mod_vvisit_counterTất cả10270396
Hiện có 140 khách Trực tuyến