Văn hoá là nền tảng phát triển văn học - Bùi Việt Thắng

VHP: Từ ngày 24 đến 26 tháng 6 năm 2016, tại Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức Hội nghị Lý luận phê bình văn học lần thứ IV “Văn học 30 năm đổi mới, hội nhập và phát triển”. Tham dự Hội nghị có 181 đại biểu đến từ nhiều địa phương, đại diện nhiều thế hệ nhà văn. Ban Tổ chức đã nhận được 74 tham luận thuộc các hội đồng Lý luận phê bình, Văn xuôi, Thơ và Dịch thuật văn học. Chương trình Hội nghị Lý luận phê bình văn học lần thứ IV có nhiều cải tiến về tổ chức, nhiều nội dung mới được dư luận xã hội đặc biệt quan tâm.

Xin trân trọng giới thiệu dưới đây bài viết của nhà văn Bùi Việt Thắng về mối quan hệ giữa văn hóa và văn học được xác định như một chủ đề cơ bản của Hội nghị.



Toàn cảnh Hội nghị (nguồn baovannghe.com)

 

Trong Diễn văn khai mạc, nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đã khẳng định: “Bản thân chủ đề Hội nghị đã mang tính tổng kết. Nhưng đây không phải là Hội nghị tổng kết toàn bộ đời sống văn học 30 năm qua, mà là sự nhìn lại diện mạo, khuynh hướng, tính chất, đặc điểm và những dấu ấn của một tiến trình văn học qua góc nhìn của lý luận phê bình. Do đó, một nhu cầu cốt yếu đặt ra là phải có cái nhìn khái quát, toàn cục và đồng bộ, đánh giá đúng sự thật nhằm chỉ ra những thành tựu của đổi mới văn học với những cống hiến của nó vào đời sống tinh thần của đất nước dưới góc nhìn văn hóa học”. Những cuộc trao đổi sôi nổi tại các Hội đồng chuyên môn (Văn xuôi, Thơ, Lí luận phê bình, Dịch thuật văn học) của ngày làm việc đầu tiên đã tạo đà và không khí cho ngày thảo luận chung với nhiều tham luận xoay quanh chủ đề “văn hóa là nền tảng của phát triển văn học”.

 

THÀNH TỰU ĐỔI MỚI VĂN HỌC KHÔNG THỂ TÁCH RỜI TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC

Đổi mới văn học không chấp nhận thái độ khước từ truyền thống văn hóa dân tộc xưa và nay. Đây chính là vấn đề khai thác nhân tố “nội sinh”. Giới lý luận văn học đã có những nỗ lực cao để hệ thống hóa những quan niệmn văn học thời trung đại. Từ lẻ tẻ đến tập trung, từ bộ phận đến tổng thể, từng bước chúng ta đã có những cứ liệu đáng tin cậy để xây dựng một hệ tiêu chí quan niệm văn học có tính đặc thù Việt Nam. Nhà văn Phương Lựu trong tham luận của mình Một thành tựu đổi mới quan trọng: Nghiên cứu di sản lý luận văn học dân tộc xưa nay đã thuyết phục cử tọa khi chứng minh được “Như thế, hệthống quan niệm văn học trung đại Việt Nam được xác lập chủ yếu từ sau Đổi mới, đã có ý nghĩa đánh dấu trên con đường nghiên cứu di sản lý luận văn học thời trung đại”. Ở đây cái nhìn biện chứng đã giúp nhà lý luận nhận thức được một tất yếu “Cho nên một thành tựu đổi mới rất quan trọng là đã từ đường lối văn nghệ của Đảng mở rộng ra di sản lý luận văn học của dân tộc từ thời trung đại đến cả thế kỷ XX”. Nhà văn đã nhận thức được sâu sắc Di sản lịch sử và độ lùi thời gian (tham luận của nhà văn Trầm Hương) trong tiến trình sáng tạo. Không ai có thể sửa chữa được lịch sử nhưng rất cần thiết nhận thức sự thật lịch sử trên nền cảm hứng về tương lai.

 

THÀNH TỰU ĐỔI MỚI VĂN HỌC TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP VĂN HÓA TOÀN CẦU

Trong một thế giới phẳng như ngày nay không một dân tộc nào có thể phát triển nếu bảo thủ, đóng cửa, từ chối giao lưu, hội nhập. Đổi mới và phát triển văn học gắn với hội nhập văn hóa như một quy luật tất yếu và sống còn. Nhiều tham luận trong Hội nghị bàn bạc khá sâu và thấu đáo về những con đường tiếp biến lý luận phương Tây và cách thức đồng hóa để đưa văn học Việt Nam tiến dần vào quỹ đạo khu vực và thế giới. Tham luận của nhà văn Trần Hoài Anh Tiếp nhận lý thuyết phương Tây–Thành tựu của lý luận, phê bình văn học thời kỳ đổi mới nhận được nhiều sự đồng tình của cử tọa. Nhưng cũng có nhiều tiếng nói phê phán thái độ “ăn xổi ở thì” khi tiếp nhận lý luận phương Tây, ứng dụng máy móc, thiếu sự chọn lọc cẩn trọng trong quá trình vận dụng. Nhiều tham luận bàn sâu về vai trò của dịch thuật văn học như cách mở ra một cánh cửa lớn thông thương Việt Nam với thế giới đa chiều. Tình trạng thiếu và yếu của dịch thuật cũng được Hội nghị thẳng thắn nêu ra và đồng lòng hiến kế để xây dựng một nền dịch thuật văn học ngày càng đủ sức mạnh tăng thêm nội lực của văn học Việt Nam khi thu hút được ngày càng nhiều tinh hoa văn hóa nhân loại.

 

VĂN HÓA NHÀ VĂN VÀ SỰ PHÁT TRIỂN VĂN HỌC


Nhà văn là chủ thể của văn học. Một nền văn học lớn trụ vững trên một nền văn hóa lớn. Một nhà văn lớn đồng thời là một nhà văn hóa lớn. Nền văn học Việt Nam thời hiện đại đượcn kiến tạo bởi nhiều thế hệ nhà văn mà căn cốt văn hóa không đồng đều bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Trong Báo cáo Đề dẫn Để có cái nhìn toàn diện về văn học thời kỳ đổi mới do nhà văn Phan Trọng Thưởng trình bày đã xác quyết về đội ngũ nhà văn hiện nay “Phần lớn họ đều sinh và trưởng thành trong đổi mới và cùng đổi mới. Khác với lớp nhà văn đi trước, họ được hấp thu những tư tưởng mới, thừa hưởng thành quả sáng tạo, được đào luyện trong môi trường thực tiễn đổi mới, được đối mặt với những vấn đề của đời sống xã hội và công chúng đương đại (...). Có thể xem họ là một trong số những chủ nhân đích thực của văn học thời kỳ đổi mới”. Tuy nhiên phải tỉnh táo nhìn nhận trong đó có một số nhà văn chưa đầy đủ ý thức tích lũy, rèn dũa vốn liếng và bản lĩnh văn hóa nên những bột phát năng khiếu bản năng ban đầu về sau không còn là động lực thúc đẩy sáng tác dài lâu. Thiếu căn cốt văn hóa nhà văn sẽ không đi được dài lâu trên con đường thiên lý văn học.

 

NHỮNG VẤN ĐỀ “MỞ” TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA.

Thành công của bất kỳ cuộc hội thảo khoa học nào, theo chúng tôi, cũng chính là phần “mở” của nó quy định phương hướng phát triển trong tương lai gần và xa của sự vật. Trong những tham luận/Ý kiến phát biểu tại Hội nghị đã phát lộ những vấn đề rất “mở” từ góc nhìn văn hóa. Trước hết, đó là vấn đề văn hóa phê bình (Có lẽ đây chính là chỗ “thiếu” và “yếu” nhất của phê bình văn học hiện nay)–vì đội ngũ mỏng, vì xa rời sáng tác và vì vô số lý do khác nên phê bình dễ bị rơi vào tình trạng chủ quan, nóng vội, phiến diện, hẹp hòi, cực đoan,... tất cả tạo nên một ứng xử chưa đúng và đẹp trong văn giới. Người ta nói biết lắng nghe người khác là một năng lực không phải có sẵn mà là do rèn luyện ở mỗi người. Hình như đang có “bức vách” ngăn cách giữa sáng tác và phê bình cần thiết phải dỡ bỏ. Vấn đề giải phóng, năng lực của đội ngũ sáng tác cũng được Hội nghị quan tâm. Nói cách khác đó là vấn đề tự do sáng tác. Nhà văn Hồ Sỹ Vịnh trong tham luận Tự do sáng tạo của nhà văn và tư duy đổi mới đã nhấn mạnh đến nguyên tắc “Dân chủ hóa sự lãnh đạo văn hóa là điều kiện của tự do sáng tạo”. Nhưng đồng thời nhà văn trong quá trình sáng tác đều nhận thức được “Tự do là tất yếu” và “tất yếu là đạo đức”.

Một vấn đề khác được Hội nghị quan tâm là tinh thần hòa giải, hòa hợp dân tộc trong thực tế sáng tác văn học hiện nay. Tham luận của nhà văn Văn Chinh Vấn đề hòa giải, hòa hợp dân tộc qua các nhân vật phía bên kia trong một tiểu thuyết viết về chiến tranh gần đây nhận được sự đồng tình của cử tọa. Đất nước thống nhất đã hơn 40 năm, dân tộc Việt Nam đều là con Rồng cháu Tiên, vì thế hòa giải, hòa hợp là một tinh thần tối cao dựa trên nguyên tắc Chân-Thiện-Mỹ. Hội nghị cũng đã lắng nghe rất nhiều ýkiến trái chiều nhau trên tinh thần tôn trọng quyền của cá nhân trong nhận thức đời sống và văn học.

Nhưng dẫu cho có một “mỹ học của cái khác” thì như nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khẳng định trong bản Tổng kết Hội nghị: Nếu có “mỹ học của cái khác” nhưng nếu nó thoát khỏi Chân Thiện Mỹ thì liệu “cái khác” ấy có giá trị gì? Quyền lợi dân tộc là tối thượng, phụng sự quyền lợi dân tộc là sứ mệnh của nhà văn. Hội nghị có sự đồng thuận, đồng tình cao trước tham luận của nhà văn Đặng Hiển Số phận của dân tộc và nhân dân vẫn phải là mối quan tâm hàng đầu của văn học.

Văn hóa và đạo đức của nhà văn thiết nghĩ chính là trong tinh thần công dân và trách nhiệm xã hội cao cả này. Một nền văn học có văn hóa - đạo đức là một nền văn học hướng về nhân dân cần lao và vĩ đại. Nguyên lý này đánh tan những băn khoăn đây đó “hướng về đâu văn học?”./.

 

B.V.T

(Bài in trên báo Văn hóa ra ngày 27/6/2016)

Công cụ Tìm Kiếm..

TIN MỚI ĐĂNG

Hình ảnh
Nhà Xuất bản Hải Phòng vừa cho ra mắt độc giả tập thơ “Nhịp cầu Đất...
Hình ảnh
Chào mừng kỷ niệm 35 năm ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11; Mời các bạn xem phim "Bài...
Hình ảnh
Rực rỡ gương nghề soi chẳng hết Tràn trề biển chữ học nào vơi Về hưu dạ...
Hình ảnh
(Minh họa của Lê Bá Hạnh)Với tôi cái học được trong đời có giá trị nhất...
Hình ảnh
                  Trải nghiệm cuộc đời và trau giồi cảm xúc để những...
Hình ảnh
- Xin người hãy nghe lão già này, tâu hoàng thượng: Ở bọn Thiên Chúa giáo có...
Hình ảnh
Hoàn Nguyễn viết về Thị Mầu cũng lên tiếng bảo vệ quyền được yêu của...
Hình ảnh
Trân trả lời, giọng khàn khàn. Anh bỗng cảm thấy một cái gì đó, gần như ...
Hình ảnh
Sinh năm 1976 tại Phú Thọ Hiện vừa kinh doanh vừa viết văn tại Lào Cai Hội...
Hình ảnh
Những người đang nhậu đều ngửng lên trố mắt nhìn cô phục vụ. - Ông ta là...
Hình ảnh
Yêu nhau chớ dở dang lòng Vàng thu lần lữa nửa vòng về thôi Lá phong sắp sửa...
Hình ảnh
Tuy nhiên, không hiểu sao ông ăn mày cứ đứng đó, tay vịn vào hàng rào, kèo...

THỐNG KÊ TRUY CẬP

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay184
mod_vvisit_counterHôm qua8862
mod_vvisit_counterTất cả8811037
Hiện có 245 khách Trực tuyến